piątek, 21 styczeń 2011 10:10

Piotr A. Maciążek: Polsko-radzieckie koncepcje geopolityczne w latach 1939-45

Oceń ten artykuł
(1 głos)

boki  Piotr A. Maciążek

Bardzo ciekawie wyglądają rozważania geopolityczne polskich partii politycznych działających pod koniec II Wojny Światowej. To ciekawy przykład kreatywnych działań, który powinien cechować ośrodki polityczne walczące o władzę w systemie demokratycznym.

Wizja Polski w przyszłości nawet w latach grozy i śmierci (1939-45) była najważniejszym elementem programowym czołowych stronnictw działających w powrześniowej „Rzeczpospolitej”. Dziś wizje naszego kraju w przyszłości znajdują się na marginesie krajowego dyskursu politycznego. Bardzo często realizm polityczny polskich stronnictw współistniał obok kompletnej nieświadomości postanowień teherańskich, czy rzeczywistych intencji radzieckich. Mimo to, wiele programów partyjnych zawierało w sobie idee zaadaptowane w karykaturalnej formie przez Józefa Stalina podczas urządzania nowego ładu w Europie. Świadczy to dobitnie o znajomości europejskich tendencji przez izolowane polskie ośrodki polityczne. Pozwala także dostrzec szeroką gamę posunięć rozważanych np. przez władze sowieckie.

 

Koncepcje geopolityczne polskich partii politycznych

Większość ugrupowań konspiracyjnych postulowała utrzymanie przedwojennej granicy II RP, domagając się jednocześnie rekompensat terytorialnych kosztem III Rzeszy. Zgodnie z postanowieniami z przed dwóch dekad (Wersal) Polacy dążyli do przyłączenia Prus Wschodnich i Śląska Opolskiego. Prawica nacjonalistyczna, a wśród niej Stronnictwo Narodowe, już na początku II Wojny Światowej postulowało zachodnią granicę Rzeczpospolitej na linii Odry i Nysy Łużyckiej. W okresie szczytowych sukcesów niemieckich część polskich partii prawicowych postulowała przesunięcie wschodniej granicy Polski na linię Dźwiny i Dniepru oraz włączenie Litwy do Rzeczpospolitej. Konfederacja Narodu postulowała nawet zupełnie fantastyczne wizje stworzenia imperium słowiańskiego i wypchnięcia z niego Rosji, w końcu skupiając się na granicy sprzed I rozbioru. Socjaliści i demokraci w swoich geopolitycznych rozważaniach inspirowali się zmodyfikowanymi koncepcjami Józefa Piłsudskiego. Wpływy Rzeczpospolitej miały bazować na federacyjnych związkach z Czechosłowacją i Węgrami. Przekonanie o konieczności takiego rozwiązania narastało tak, że nawet tradycyjni wrogowie idei federacyjnej (Stronnictwo Narodowe) postulowali pod koniec wojny utworzenie „Polski Trzech Mórz” (Bałtyk, Czarne, Adriatyk), przewidując przyszłe sfederowanie naszego kraju m.in. z Jugosławią.

Radzieckie koncepcje geopolityczne

Zgodnie z opublikowanym memoriałem radzieckiego ministra spraw zagranicznych Iwana Majskiego, który dotyczył powojennego, geopolitycznego ładu w Europie, ZSRR planowało utrzymanie dobrych, powojennych relacji z USA, Wielką Brytanią i odbudowaną Francją. Europę Wschodnią podzielono na dwie kategorie krajów - przyjaznych i nieprzyjaznych Kremlowi. Polskę i Węgry uznano za kraje wrogie władzy ludowej, dlatego koncepcje radzieckie ewoluowały w kierunku terytorialnego okrojenia Rzeczpospolitej (rozważano w wariancie maksymalnym przyłączenie Śląska i Prus Wschodnich do naszego kraju). Kraje Europy Wschodniej miały posiadać ustrój o formalnych cechach demokracji ewoluujący w stronę wzorów ludowych (pierwsza wersja utworzenia tzw. „demokracji ludowych” przez Stalina). Ostatecznie idee te wcielono w życie odrzucając terytorialne koncepcje Majskiego. Mimo tych zarysów programowych nadal kwestią otwartą pozostawało powiązanie ze sobą krajów zdominowanych przez ZSRR. Według Milowana Djilasa jeszcze wiele lat po wojnie Kreml rozważał zmiany w obrębie imperium, w tym użycie popularnych koncepcji federacyjnych. Prawdopodobnie dlatego Moskwa wprowadziła do ONZ swoje republiki związkowe: Ukrainę i Białoruś nadając im atrybuty pozornej niezależności. W tym kontekście Polska miała zostać sfederowana z Czechosłowacją i Białorusią, Ukraina z Węgrami i Rumunią a Rosja z Jugosławią, Bułgarią i Albanią.

Temat jest ciekawy i warty pogłębionej analizy. Powyżej przedstawiłem jedynie koncepcyjny zarys, który wpłynął na kształt rzeczywistości, w której obecnie żyjemy.

fot. sxc.hu

Czytany 4728 razy Ostatnio zmieniany czwartek, 30 październik 2014 00:04